Theo Viện Dược liệu (Bộ Y tế), Việt Nam sở hữu một nguồn tài nguyên sinh học đa dạng và phong phú, xếp thứ 16/25 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Nước ta hiện có hơn 5.000 loài cây thuốc quý, không chỉ có giá trị trong lĩnh vực y học mà còn đem lại giá trị kinh tế cao.
Trong số những khu vực có đặc điểm tương tự trên khắp quốc gia, huyện Nam Trà My (Quảng Nam) là một trong những địa phương có điều kiện tự nhiên và địa hình thích hợp cho nhiều loại cây dược liệu như bảy lá một lá, lan kim tuyến, đảng sâm, giảo cổ lam, ngũ vị tử, quế, bách bộ… và đặc biệt là cây sâm Ngọc Linh.
Trong những năm gần đây, chính quyền huyện Nam Trà My và tỉnh Quảng Nam đã tạo ra nhiều cơ chế và chính sách nhằm phát triển và mở rộng diện tích trồng cây dược liệu tại địa phương này. Theo thống kê của Phòng NN-PTNT huyện Nam Trà My, hiện trên địa bàn đã có khoảng 2.000ha trồng cây dược liệu.
Trong công tác giống, toàn huyện có hai đơn vị tổ chức là Trạm Dược liệu Trà Linh thuộc Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu Quảng Nam cùng Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện Nam Trà My đã và đang thực hiện sản xuất và cung cấp cây giống dược liệu với công suất bình quân từ 2,5 – 3 triệu cây giống/năm. Các loại cây giống chủ yếu tập trung sản xuất là sâm Ngọc Linh, quế và đảng sâm.
Với giá trị kinh tế mang lại, hàng năm, số hộ gia đình chủ yếu là người đồng bào dân tộc thiểu số đã tham gia trồng cây dược liệu dưới tán rừng ngày càng tăng. Điều này kéo theo nhu cầu về nguồn giống sản xuất ngày càng lớn. Tuy nhiên, do số lượng đơn vị cung ứng giống trên địa bàn còn hạn chế, nên hiện vẫn chưa đáp ứng đủ cung – cầu.
Ngoài ra, việc kiểm soát nguồn giống gốc để nhân giống hiện vẫn chưa được thực hiện, dẫn đến chất lượng cây giống dược liệu chưa đảm bảo. Hầu hết các loại cây giống dược liệu chỉ phục vụ nhu cầu trồng dược liệu của nông dân trong tỉnh, chưa đáp ứng được cho các tỉnh thành khác, mặc dù nhu cầu hiện nay là rất lớn.
Theo ông Trịnh Minh Hải, Trưởng phòng NN-PTNT huyện Nam Trà My, ngoài những hạn chế đã nêu trên, hiện nay công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ vào gieo trồng, sản xuất giống cây thuốc và chế biến sau thu hoạch, bảo tồn và phát triển nguồn gen cây thuốc trên địa bàn cũng chưa nhận được đầu tư đúng mức và quan tâm đúng đắn.
Trong tình hình này, nguồn giống chủ yếu lấy từ tự nhiên, do đó, không đảm bảo sự đồng đều và ổn định. Phương pháp gieo trồng thường dựa vào kinh nghiệm cá nhân, chưa có một quy trình chuẩn, dẫn đến việc chất lượng cây giống và hiệu quả sản xuất không được tối ưu. Cách thức chế biến sau thu hoạch cũng không áp dụng theo quy trình khoa học, dẫn đến hàm lượng hoạt chất trong sản phẩm bị hao hụt nhiều, ảnh hưởng tiêu cực tới giá thành của sản phẩm.
“Hiệu quả kinh tế từ việc thu thập và kinh doanh dược liệu chưa tương xứng với tiềm năng, chưa đáp ứng đủ nguồn cung dược liệu tại địa phương. Đồng thời, vì mục đích thương mại và giá trị cao của các loài cây thuốc, việc thu hái và khai thác dược liệu không bền vững đã khiến các loài cây dược liệu tự nhiên dần cạn kiệt và đối mặt nguy cơ tuyệt chủng.
Hoạt động trồng và chế biến dược liệu chủ yếu có quy mô nhỏ lẻ, mang tính tự phát và phụ thuộc nhiều vào thị trường thu mua từ Trung Quốc. Hơn nữa, tại huyện cũng thiếu sự đầu tư từ các doanh nghiệp vào chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ sản phẩm dược liệu, khiến hiệu quả kinh tế chưa đạt được mức cao”, ông Hải chia sẻ.
Ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả
Đại diện Viện Dược liệu cho biết rằng, tình hình phát triển cây dược liệu ở huyện Nam Trà My hiện chưa thực sự đáp ứng được tiềm năng của địa phương, đặc biệt là trong việc ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất. Trong khi đó, nhiều địa phương khác trên toàn quốc đã triển khai thành công các mô hình ứng dụng công nghệ cao, đem lại hiệu quả cao và ngày càng được mở rộng.
Các mô hình công nghệ cao phổ biến bao gồm sử dụng hệ thống nhà màng, nhà kính, hoặc nhà lưới kết hợp với ứng dụng công nghệ số để điều khiển tự động hoặc bán tự động quy trình trồng trọt. Ngoài ra, ứng dụng các công nghệ mới như Big Data, IoT (Internet of Things) và AI (Artificial Intelligence) trong việc quản lý và chăm sóc cây trồng đã mang lại kết quả tích cực. Các công nghệ tưới tiết kiệm nước cũng được áp dụng, bao gồm tưới nhỏ giọt, tưới phun sương tự động hoặc tự động theo thời gian, nhiệt độ, và độ ẩm đo được.
Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến này đã tạo ra sự thay đổi đáng kể trong năng suất và chất lượng sản phẩm cây dược liệu, cũng như tăng cường tính cạnh tranh của ngành nông nghiệp dược liệu trên thị trường. Tuy nhiên, hiện tại ở huyện Nam Trà My vẫn còn thiếu sự đầu tư và quan tâm đúng mức vào công tác nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ trong việc phát triển cây dược liệu, khiến cho tiềm năng của địa phương chưa được khai thác và phát huy hết.
Việc xây dựng một trung tâm nhân giống, bảo tồn và phát triển dược liệu ứng dụng công nghệ cao tại huyện Nam Trà My được đánh giá là rất cần thiết và hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích cho khu vực này.
Khi trung tâm này hoạt động, dự kiến công suất bình quân của nó sẽ cung cấp trên 100 triệu cây giống mỗi năm. Điều này sẽ giải quyết những tồn tại hiện tại về việc nguồn giống chưa đảm bảo chất lượng và không đáp ứng được nhu cầu sử dụng cây dược liệu của huyện Nam Trà My và khu vực Duyên hải Nam Trung bộ nói chung.
Trung tâm nhân giống, bảo tồn và phát triển dược liệu này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu, đồng thời cung cấp nguồn giống cây dược liệu đủ về số lượng và chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Điều này sẽ giúp thúc đẩy phát triển vùng nguyên liệu cây thuốc và giảm áp lực khai thác tự nhiên, giúp bảo vệ nguồn tài nguyên dược liệu của địa phương, đồng thời đảm bảo bền vững cho ngành nông nghiệp dược liệu.
Với việc ứng dụng công nghệ cao trong nhân giống, bảo tồn và phát triển cây dược liệu, trung tâm này hứa hẹn sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, giúp người trồng cây dược liệu tại huyện Nam Trà My có điều kiện phát triển và nâng cao thu nhập. Ngoài ra, việc tạo ra nguồn giống ổn định và chất lượng cao cũng sẽ hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp dược phẩm và y học truyền thống trong nước.
Việc xây dựng Trung tâm nhân giống, bảo tồn và phát triển dược liệu ứng dụng công nghệ cao tại hai vị trí là xã Trà Linh và Trà Nam là một định hướng hợp lý, đáp ứng các yếu tố thổ nhưỡng, nước tưới và điều kiện mặt bằng cần thiết cho việc phát triển cây dược liệu.
Cụ thể, khu vực xã Trà Linh sẽ được xây dựng vườn giống gốc cho dược liệu phù hợp với độ cao hơn 1.000m, với diện tích khoảng 50ha. Điều này là hợp lý vì các loại cây dược liệu phổ biến như sâm Ngọc Linh thường phát triển tốt ở các khu vực có độ cao cao hơn. Việc phát triển vườn giống gốc tại khu vực này sẽ đảm bảo chất lượng và đủ nguồn giống cho việc nhân giống và bảo tồn cây dược liệu có độ cao lớn.
Còn khu vực xã Trà Nam sẽ có nhà điều hành, nhà lưới công nghệ cao và vườn giống gốc cho dược liệu phù hợp với vùng núi thấp, với diện tích khoảng 3,5ha. Việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi để quản lý, chăm sóc và nhân giống các loại cây dược liệu phù hợp với vùng địa lý này.
Khi hoạt động, trung tâm này sẽ ưu tiên phát triển 19 loại dược liệu có giá trị cao và 15 loại dược liệu tiềm năng. Điều này sẽ giúp tập trung nguồn lực vào việc nghiên cứu và phát triển các loại cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, đồng thời khai thác tiềm năng của các loại cây dược liệu đang có triển vọng để đáp ứng nhu cầu thị trường cũng như bảo tồn nguồn gen cây thuốc quý hiếm và truyền thống.
Theo: nongnghiep.vn
